Walory edukacyjne teatru

Fotografia z zajęć"Teatr to ostatnie miejsce, gdzie ludzie żywi mogą porozmawiać z żywymi ludźmi o sprawach ludzkich". Jako dziedzina sztuki obywa się on bez pośrednictwa mediów, pozostając płaszczyzną bezpośredniego oddziaływania (interakcji) ludzi. Te atrybuty teatru czynią zeń ważny element kultury, poprzez który dokonuje się bezpośredni przekaz i wymiana wartości intelektualnych, etycznych, estetycznych i innych, której towarzyszy „przeżycie" tak ważne w procesie uczenia się i kształtowania postaw. Są to walory teatru, które powinny zwrócić uwagę pedagogiki uznającej człowieka zdolnym - niezależnie od wieku - do samowychowania, uznającej w nim tego wychowania podmiot.


Teoria Teatru Wspólnoty


Teatr może stać się jednym z narzędzi wspierania postaw twórczych i dążeń samorealizacyjnych człowieka i jako taki znaleźć miejsce w instytucjach i placówkach, których przedmiotem zainteresowania jest sfera animacji kultury, edukacji i wychowania. W tym celu należało dokonać pewnych przewartościowań i modyfikacji w tradycyjnym, klasycznym sposobie rozumienia i uprawiania teatru. Ich podstawą jest, ugruntowane już w tradycji estetyki sztuki, pojmowanie dzieła sztuki nie w kategoriach wytworu artysty, obiektu do podziwiania, czegoś gotowego i skończonego, ale traktowanie samego procesu twórczego, a nawet zamysłu, konceptu, idei jako tworzenie dzieła. Takiemu pojmowaniu nie oparł się też teatr, który czy to w realizacjach, czy tylko w projektach wypracował swoją optykę i kryteria postrzegania dzieła sztuki nie w skończonym, gotowym spektaklu, lecz w procesie jego powstawania znoszącym podział na scenę i widownię. Proklamowany został >> teatr wspólnoty<< - teatr współuczestnictwa i interakcji. Dzieło sztuki >>teatru wspólnoty<< tworzone jest w interakcji ludzi, którzy złożyli akces spotkania; powstaje z materii ich potocznych, życiowych doświadczeń, problemów i refleksji, które, wnoszone w indywidualnym bogactwie, artykułowane są w trakcie tego spotkania poprzez różnego rodzaju działania mające postać teatralizowanego rytuału. Uczestnicy spotkania poddają się więc teatralnej animacji, dzięki której ich działania transformowane są na znaki teatru i ulegają symbolizacji. W procesie tym indywidualne doświadczenia podlegają swoistej konsekracji - nabierają rangi doświadczeń uniwersalnych odnajdowanych w mitach i archetypach. Wytwarzana i przeżywana w trakcie tej animacji więź staje się doświadczeniem estetycznym - rodzajem „katharsis".



Forma Teatru Wspólnoty

Fotografia z zajęćTak oto teatr, nie przestając być dziedziną sztuki, może być uprawiany jako forma twórczego obcowania ludzi dająca się wypełnić treściami aktualnie istotnymi dla nich ze względu na różne potrzeby życiowe: od zagadnień psychospołecznych poczynając, poprzez dydaktyczne, a na estetycznych kończąc. Dla opisu takiego teatru nieadekwatne stają się tradycyjne pojęcia: próba, spektakl, reżyser, dramat, aktor, widz. Dawna próba to po prostu spotkanie, w trakcie którego zachodzą na poziomie intelektu i emocji wielorakie interpersonalne przekazy wyzwalane przez własną aktywność uczestników stymulowanych teatralną animacją. W miejsce literatury, w tak rozumianym teatrze, wchodzi jakiś istotny dla wszystkich uczestników problem i to on staje się źródłem treści ogniskującym działania całej grupy. Reżyser w tym teatrze staje się inspiratorem i animatorem wspomagającym działania, poszukującym wraz z grupą sposobów artykulacji treści przez znaki teatralne. Kompozycja tych znaków może przyjąć kształt artystyczny i dać w rezultacie widowisko, wówczas dochodzi do obiektywizacji działań i aktywność uczestników staje się faktem kulturowym o walorze dzieła sztuki.



Autokreacyjne treści Teatru Wspólnoty



Dwukrotnie poruszone tu zagadnienie treści jest węzłowym punktem teatru postrzeganego w aspekcie twórczego obcowania i współdziałania ludzi. Treści te mogą pochodzić z obszaru różnych doświadczeń, spraw i problemów z jakimi boryka się człowiek, jakie wypełniają jego życie; zatem, treścią prób-spotkań może być zarówno kwestia otwartości i szczerości w kontaktach z rzeczywistością, poszanowania odmienności każdego człowieka, zgłębienie jakiegoś zagadnienia poznawczego (np. rekonstrukcja paradygmatu romantyzmu), jak również poszukiwanie nowego języka teatru. Truizmem będzie twierdzenie, że każde zagadnienie dotyczące ludzkiej rzeczywistości można sformułować w postaci problemu zawierającego określone treści. W nowoczesnej dydaktyce celem jest wykształcenie odruchu postrzegania rzeczywistości jako problem do rozwiązania - odruchu, który mobilizuje aktywność człowieka i pociąga jego twórcze, niekonwencjonalne działania. W opisywanym tu rozumieniu teatr jest swego rodzaju symulatorem rzeczywistości, w której człowiek sam, mając do tego odpowiednie motywacje powzięte ze względu na treści, uczy się takich niekonwencjonalnych działań, kształtując siebie jako osobowość twórczą. Przy tym treści są przeżywane emocjonalnie, dzięki czemu zostają zapamiętane i zinternalizowane, co ma niebagatelne znaczenie dla każdej inicjacji. Nauka w szkole jest, w pewnym sensie, odbywającą się na wielu płaszczyznach inicjacją, której powinno towarzyszyć poczucie samorealizacji. >>Teatr wspólnoty<< może więc wspierać działalność edukacyjną szkoły wychowującej do samowychowania, szeroko rozumianej twórczości i samorealizacji.



Instrumenty wspierające edukację


Fotografia "Szkoła"Omówione wyżej procesy zachodzą jednocześnie na wielu płaszczyznach. Próba opisu unieruchamia je i schematyzuje. Każde z zachodzących w trakcie animacji teatralnej zjawisk da się wyakcentować mocniej od pozostałych poprzez zastosowanie odpowiednio wypracowanych form: od zajęć quasi-teatralnych obliczonych na wytworzenie więzi i atmosfery sprzyjającej pracy, poprzez różne propozycje dramy, po zajęcia poszukujące nowych sposobów teatralnej artykulacji, nie pomijając teatru sensu stricte we wszystkich jego odmianach. Dla potrzeb edukacyjnych wszystkie te formy mogą być wypełnione treściami poznawczymi i służyć np. sumowaniu wiedzy z zakresu przedmiotów humanistycznych, równolegle odpowiadając na potrzeby psychospołeczne członków grupy. Wychodząc z takich założeń, Instrumentalny Teatr Wspólnoty wypracował własne formy zajęć wspierające się na dawno już odkrytej przez teatr alternatywny metodzie kreacji zbiorowej,  dramie, i in. Dalszy opis tych form (zob. link "FORMY PRACY") pozwoli wyakcentować ich instrumentalną funkcjonalność. Należy zaznaczyć, że formy te podlegają w trakcie konkretnych zajęć różnego rodzaju transformacjom.